Autor: Marjorie S. Venit | Strony: 401–416
Streszczenie
Malowidło w grobowcu na środkowo egipskiej nekropoli w Tuna el-Gebel, poświęcone paradygmatycznym scenom w opowieści o Edypie, jest jedyne w swoim rodzaju. Przedstawia dwie ważne sceny z życia Edypa: jego rozmowę ze sfinksem i zabójstwo jego ojca, Lajosa – a także odnosi się do trzeciej. Chociaż sceny te spotykamy wszędzie w sztuce klasycznej, epizody wybrane do przedstawienia w malowidle z Tuna el-Gebel są wyjątkowe wśród zachowanych do naszych czasów dzieł sztuki. Jeszcze bardziej uderzające są trzy personifikacje przedstawione na malowidle a mianowicie: Thebe, Agnoia i Zetema. Thebe – nimfa personifikująca miejsce narodzin Edypa i miasto którym władał, pojawia się najwcześniej w V wieku p.n.e., ale jej potraktowanie tutaj nie koresponduje z żadnym z poprzednich przedstawień. Agnoia pojawia się tylko raz w zachowanych do dziś dziełach i podobnie jak Thebe w całkiem innej formie, a wyobrażenie Zetemy jest jedyne. Artykuł polemizuje z poprzednimi objaśnieniami tych personifikacji.
Bibliografia
A
Ahrensdorf P.J., Greek Tragedy and Political Philosophy. Rationalism and Religion in Sophocles’ Theban Plays, Cambridge-New York 2009
Allen J.P., The Ancient Egyptian Pyramid Texts, Atlanta 2005
Anderson M.L., Pompeian Frescoes in the Metropolitan Museum of Art, Bulletin of the Metropolitan Museum of Art, Winter 1987/88
B
Baldasserre I., s.v. ‘Zetema’, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale, Suppl. 1, 1970
Bernand É., Pélerins dans l’Égypte grecque et romaine, [in:] M.-M. Mactoux, E. Geny (Eds), Mélanges Pierre Lévêque I, Paris 1988
Birge D., The Grove of the Eumenides: Refuge and Hero Shrine in Oedipus at Colonus, Classical Journal 80, 1984
Bommas M., Heiligtum und Mysterium. Griechenland und seine ägyptischen Gottheiten, Zaberns Bildbände zur Archäologie, Sonderbände der Antiken Welt, Mainz 2005
Bowden H., Mystery Cults of the Ancient World, Princeton 2010
Bragantini I., de Vos M., Museo Nazionale Romano. Le Pitture II.1: Le Decorazioni della Villa Romana della Farnesina, Rome 1982
C
Calame C., Mort héroique et culte à mystère dans l’Oedipe à Colone de Sophocle: Actes rituels au service de la création mythique, [w:] F. Graf (red.), Ansichten griechischer Rituale. Geburtstags-Symposium für Walter Burkert, Stuttgart-Leipzig 1998
Canciani F., s.v. ‘Agnoia’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae I, Zürich, München, Düsseldorf 1981
Canciani F., s.v. ‘Zetema’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VIII, Zürich, München, Düsseldorf 1997
Cast D., The Calumny of Apelles. A Study in the Humanist Tradition, New Haven-London 1981
Clerc G., Isis-Sothis dans le monde romaine, [w:] M.B. de Boer, T.A. Eldridge (red.), Hommages à Maarten J. Vermaseren I, Leiden 1978
D
Dunand F., Zivie-Coche C., Gods and Men in Egypt: 3000 BCE to 395 CE, Paris 1991
E
Edmunds L., Oedipus, New York 2006
Edmunds L., The Cults and Legends of Oedipus, Harvard Studies in Classical Philology 85, 1981
F
Faulkner R.O., Ancient Egyptian Pyramid Texts, Oxford 1969
Faulkner R.O., The King and the Star-Religion in the Pyramid Texts, Journal of Near Eastern Studies 25.3, 1966
G
Gabelmann H., s.v. ‘Endymion’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae III, Zürich, München, Düsseldorf 1986
Gabra S., Rapport sur les Fouilles d’Hermoupolis Ouest (Touna el-Gebel), Cairo 1941
Gabra S., Drioton É., Peintures à fresques et scènes peintes à Hermopolis Ouest (Touna el-Gebel), Cairo 1954
Gisler J.-R., s.v. ‘Kyparissos’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VI, Zürich, München, Düsseldorf 1992
Graf F., Johnston S.I., Ritual Texts for the Afterlife. Orpheus and the Bacchic Gold Tablets, London-New York 2007
Grandjean Y., Une nouvelle arétalogie d’Isis á Maronée, Leiden 1975
Guimier-Sorbets A.-M., Seif al-Din M., Les deux tombes de Perséphone dans la nécropole de Kom al-Chougafa à Alexandrie, Bulletin de correspondance hellénique 121, 1997
H
Hodske J., Häuser und Mythenbilder in Pompeji als Spiegel der Gesellshaft, Bulletin antieke beschaving 85, 2010
Hordern J., Notes on the Orphic Papyrus from Gurôb (P. Gurôb 1; Pack 2464), Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 129, 2000
K
Kelly A., Sophocles: Oedipus at Colonus, London 2009
Krauskopf I., s.v. ‘Antigone’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae I, Zürich, München, Düsseldorf 1981
Krauskopf I., s.v. ‘Oidipous’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VII, Zürich, München, Düsseldorf 1981
Kockelmann H., Praising the Goddess. A Comparative and Annotated Re-Edition of Six Demotic Hymns and Praises Addressed to Isis, Berlin-New York 2008
L
Lehmann K., Ignorance and Search in the Villa of the Mysteries, Journal of Roman Studies 52, 1962
Linant de Bellesfond P., s.v. ‘Hippolytos I’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae V, Zürich, München, Düsseldorf 1990
Ling R., Roman Painting, Cambridge (England) and New York 1991
M
Manakidou E., s.v. ‘Salamis’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VII, Zürich, München, Düsseldorf 1981
Markanonatos A., Tragic Narrative: A Narratological Study of Sophocles’ Oedipus at Colonus, Berlin 2002
Merkelbach R., Der Eid der Isismysten, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 1, 1967
Merkelbach R., Isis regina – Zeus Serapis. Die griechischägyptische Religion nach den Quellen dargestellt, Stuttgart and Leipzig 1995
Meyer M.W. (red.), The Ancient Mysteries. A Sourcebook. Sacred Texts of the Mystery Religions of the Ancient Mediterranean World, San Francisco 1986
Mitchel D., Casa dei Cei (I 6, 15), Häuser in Pompeji Bd. 3, Munich 1990
Moret J.-M., Oedipe, la sphinx, et les Thébains. Essai de mythologie iconographique I–II, Rome 1984
P
Paribeni E., s.v. ‘Harmonia’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae IV, Zürich, München, Düsseldorf 1988
Perdrizet P., Maison funéraire 16, [w:] S. Gabra, Rapport sur les Fouilles d’Hermoupolis Ouest (Touna al-Gebel), Cairo 1941
Pesce D., La Tavola di Cebete: testo, traduzione, introduzione e commento di Domenico Pesce, Brescia 1982
Pollitt J.J., The Art of Ancient Greece: Sources and Documents, Cambridge (England) and New York 1990
R
Rafn B., s.v. ‘Narkissos’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VI, Zürich, München, Düsseldorf 1992
Roeder G., Sothis and Satis, Zeitschrift für ägyptische Sprache und Altertumskunde 45, 1908
Rutherford I., Downstream to the Cat-Goddess: Herodotus on Egyptian Pilgrimage, [w:] J. Elsner, I. Rutherford (red.), Pilgrimage in Graeco-Roman and Early Christian Antiquity. Seeing the Gods, Oxford 2005
S
Seaford R.A.S., Reciprocity and Ritual. Homer and Tragedy in the Developing City-State, Oxford 1994
Seaford R.A.S., Sophokles and the Mysteries, Hermes 122, 1994
Seiler F., Casa degli Amorini Dorati (VI 16, 7.38), Häuser in Pompeji, Bd. 5, Munich 1992
Shapiro H.A., Personifi cations in Greek Art. The Representation of Abstract Concepts 600–400 BC, Zürich 1993
Sichtermann H., Der schlafende Ganymed, Gymnasium 83, 1976
Smith A.C., Political Personifi cations in Classical Athenian Art, Diss. Yale University, 1997
T
Totti M., Ausgewählte Texte der Isis- und Serapis-Religion, Hildesheim 1985
Totti M., Ein ägyptischer Priestereid, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 2, 1968
Touchefeu-Meynier O., s.v. ‘Laios’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VI, Zürich, München, Düsseldorf 1992
V
Vanderlip V.F., The Four Greek Hymns of Isidorus and the Cult of Isis, Toronto 1972
Venit M.S., Referencing Isis in Tombs of Graeco Roman Egypt: Tradition and Innovation, [w:] L. Bricault, M.J. Versluys (red.) Isis in Egypt: Egyptian Gods in Hellenistic and Roman Egypt. Proceedings of the IVth International Conference of Isis Studies, Liège, November 27–29, 2008. Michel Malaise in honorem, Liège 2010
Vlassopoulou C., s.v. ‘Thebe’, Lexicon iconographicum mythologiae classicae VII, Zürich, München, Düsseldorf 1994
W
Wace A.J.B., Recent Ptolemaic Finds in Egypt: Hermopolis Magna, Journal of Hellenic Studies 1945
Wells R.A., Sothis and the Satet Temple on Elephantine: A Direct Connection, Studien zur altägyptischen Kultur 12, 1985
Y
Yoyotte J., Les pèlerinages dans l’Égypte ancienne, [w:] Les Pèlerinages. Sources orientales III, Paris 1960