Streszczenie
Podczas przeprowadzonej w 2000-2001 r. kampanii Europejskiego Instytutu Archeologii Podwodnej (IEASM) na nadmorskim stanowisku Abusir, zwyczajowo zwanym Canopos, znalezionych zostało wiele rzeźb z okresu faraońskiego i grecko-rzymskiego, a wśród nich dwie głowy z twardego kamienia dekorowane królewskimi ureuszami. Pierwsza z nich, nr inw. SCA 167, wykonana została z czarnego diorytu. Król nosi nemes z ureuszem z przodu oraz ślady sztucznej brody pozostałe na policzku. Wygładzona powierzchnia oraz ostro wycinane detale charakteryzują tzw. styl saicki XXVI dynastii, zaś twarz oraz nakrycie głowy znajdują analogie pomiędzy portretami przypisywanymi władcom tego okresu. Bardzo zbliżona jest głowa króla Apriesa z Bolonii, Museo Civico, oraz inna z Muzeum Kairskiego. Stylistycznie niemalże podobna jest wreszcie głowa króla Amazisa z Baltimore, Walters Art Museum. Tak więc ta atrybucja wydaje się najbardziej prawdopodobna dla badanej rzeźby, co więcej: Karol Myśliwiec umieszcza źródło tego stylu w Dolnym Egipcie, nie daleko więc od Canopos... Druga głowa, nr inw. SCA 168, wykonana została z czarnego granitu z ukośnymi wtrętami białego kwarcu. Król nosi tzw. niebieską koronę z długim ureuszem, typowym dla królewskich portretów XXX dynastii. Twarz jest mięsista i nosi cechy modelunku charakterystyczne dla stylu IV w. p.n.e. Ponieważ obie te cechy pojawiają się na niektórych portretach Nektanebo II, np. na rzeźbach z Londynu, British Museum oraz Nowego Jorku, kolekcja prywatna, sugeruję widzieć w tej głowie jeszcze jedno, dotąd nieznane, przedstawienie tego króla, a także prawdziwe arcydzieło okresu późnego sztuki faraońskiej.
Bibliografia
A
Aldred C., Statuaire, [w:] Aldred C., Daumas F., Desroches-Noblecourt C., Leclant J., L’Égypte du crépuscule, Paris 1980
B
Bissing F. von, Das heilige Bild von Kanopos, Annual of the British School AthensA 24, 1929
Bothmer B.V., Head of Osiris, [w:] Egyptian Sculpture of the Late Period 700 B.C–A.D. 100, Brooklyn Mus., New York 1960
D
Davies W.V., The Origin of the Blue Crown, Journal of Egyptian Archaeology 68, 1982
G
Goddio F., The Topography and Excavation of Heracleion-Thonis and East Canopus (1996–2006), Oxford 2007
H
Hawass Z. (red.), Bibliotheca Alexandrina. Archaeology Museum, Cairo 2002
J
Josephson J.A., An Altered Royal Head of the Twenty-Sixth Dynasty, Journal of Egyptian Archaeology 74, 1988
Josephson J.A., Royal Sculpture of the Later XVIth Dynastie, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo 48, 1992
Josephson J.A., Egyptian Sculpture of the Late Period revisited, Journal of the American Research Center in Egypt XXXIV, 1997
Josephson J.A., Egyptian Royal Sculpture of the Late Period 400–246 B.C., Sonderschrift des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo 30, Mainz a/Rhein 2007
K
Kiss Z., [w:] Goddio F., Gauss M. (red.), Trésors engloutis d’Égypte, Paris 2006
L
Leahy A., Royal Iconography and Dynastic change, 750–325 B.C.: The Blue and Cap Crown, Journal of Egyptian Archaeology 78, 1992
M
Malaise M., L’étytomologie égyptienne du toponyme « Canope », Chronique d’Égypte XXIV, 1999
Müller H.W., Ein Königsbildnis der 26. Dynastie mit der Blaue Krone im Museo Civico di Bologna, Zeitschrift für ägyptische Sprache und Altertumskunde 80, 1955
Myśliwiec K., Royal Portraiture of the Dynasties XXI–XXX, Mainz a/Rhein 1988
Myśliwiec K., Herr beider Länder, Kulturgeschichte der antiken Welt 69, Mainz a/Rhein 1998
Y
Yoyotte J., [w:] Strabon, Le voyage en Égypte, traduction de Pascal Charvet, commentaires de J. Yoyotte et P. Charvet, Paris 1997
T
Thiers Ch., [w:] Goddio F., Gauss M. (red.), Trésors engloutis d’Égypte, Paris 2006
Thiers Ch., La Stèle de Ptolémée VIII à Héracléion, Oxford 2011
